Opisanie historyczne i topograficzno-statystyczne w 1820 r

Rocznik Łódzki II, s 391, oryginał po polsku

Przez kogo i kiedy przywileje miasta, począwszy od pierwszego założenia aż do ostatnich czasów, udzielone zostały ? Którzy królowie takowe stwierdzili i jakie nadania miasto otrzymało ?

Przywileje miastu nadane są przez Jana Alberta, [por. Kalendarium stamtąd dalej] króla polskiego, i przez biskupów kujawskich, to jest Uchańskiego i innych, z których przywilejów dla zbutwiałości i wybladnięcia liter więcej doczytać się nie można, jak tylko, że:
  1. Co do przywileju Jana Alberta, króla polskiego, w tym - ani roku, ani treści wyczytać niepodobna
  2. Przywilej z roku 1474 J.W. Jakóba Uchańskiego [mylnie odczytana data dokumentu, wystawca i treść - nie wiadomo o jaki przywilej chodzi w tym ustępie], biskupa kujawskiego, oprócz wyrazów zatartych obejmuje o daninach i targach.
  3. Z roku 1561 przez następców [faktycznie tegoż] J.W. Uchańskiego, biskupa kujawskiego potwierdzony przywilej tyczy się danin.
  4. Komplanacja z roku 1792, przez pełnomocnych komisarzy od J.W. Rybińskiego, biskupa kujawskiego, zesłanych zdziałana, uwalnia mieszczan od wszelkich danin za opłatą stałego czynszu rocznie złp. 450.
Przywileje zaś, dokładniej wolności tegoż miasta obejmujące, znajdować się mają w Archiwum Katedry Włocławskiej.

Jakie jest położenie geograficzne miasta? Czyli ma jeziora, rzekę spławną lub inną?

Leży nad strumieniem Łódką zwanym, prawie wokoło otoczone borami, grunta ma dość urodzajne, gdzieniegdzie są piaski, położone od Warszawy o mil 16, od Zgierza o milę 1, od Strykowa i Brzezin o mil 2 1/2, od Kazimierza mil 2, od Lutomierska, czyli granicy województwa mazowieckiego i kaliskiego o mil 2. Jezior żadnych w terytorium miasta niemasz.

Jaka była rozległość miasta przy jego założeniu? Z jakimi graniczyło włościami? Czyli granice są tego czasu zmniejszone lub powiększone, z jakich przyczyn i kiedy?

Miasto graniczy od wschodu z kolonią Antoniewem, na południu z Wólką i Rokiciem, na zachód z Retkinią i Jagodnią [Jagodnica], na północ z Radogoszczem i Bałutami, lecz teraz granice ze strony północnej, to jest z Bałutami, Radogoszczem i Stokami są w kontrowersie.

Czyli i jakie miasto posiada folwarki, wsie, grunta i role, łąki, ogrody, place, szynki i karczmy, jatki, gorzelnie, browary, wapniarnie, łamanie kamieni i kopalnie?

Miasto żadnych wsiów ani folwarków osobnych nie posiada prócz młyna Mani, opłacającego do kasy miejskiej czynsz, podobnież kawałka roli i mostowego. Zarośla i las należą do ogółu miasta, lecz teraz przez rząd od samowolnego wycięcia zostały ubezpieczone. Mieszczanie zaś posiadają własne grunta, czyli role, ogrody i łąki.

Jakie były instytuta przy założeniu i jakie gmachy publiczne? Które z nich upadły i dlaczego? Jakie później przybyły i jakie w obecnym czasie znajdują się oraz w jakowym stanie?

Żadne nie były instytuta i gmachy przy założeniu, ani też dotąd nie przybyły.

Jakie były i są fabryki i rękodzielnie i w jakim stanie?

Żadne

Propinacja czyli do miasta należy, lub też czyli inne dominia mają równe propinowania prawo?

Propinacja należy do obywateli.

Czy są jakie procesa o propinację, o przywileje i fundusze miastu służące, o granice lub tym podobne? Z kim? Kiedy są rozpoczęte i do jakiego doprowadzone stopnia?

O propinację z ekonomiią Łaznów spór prowadzi się jak następuje: król pruski okupił dwa place puste, na tychże postawił austerię i kuźnie, do austerii tejże sprowadzane bywają trunki z ekonomii [urząd admin. lokalnej zarządzający majątkami państwowymi] Łaznów i w tym względzie za rządu pruskiego proces był prowadzony i król pruski w mowie będącą karczmę miastu darował, lecz dowody te, jak teraźniejszy rząd nastał, z innemi aktami pruskiemi zabrane zostały. Nie mniej też teraźniejszy rząd dom szpitalny za przedstawieniem ekonomii łaznowskiej odbiera na dom szynkowy. Był takowoż rozpoczęty proces o granice ze strony Bałut, Radogoszcza, i Stoków za czasów pruskich w roku 1803, lecz ten za tegoż rządu ukończonym nie został, a później popieranym nie był.

Jaka jest ludność miasta?

Chrześcijan 496, żydów 259, innych wyznań 12, w ogóle 767.

Jaki jest sposób utrzymania sie mieszkańców, czy rzemiosło, handel lub też rolnictwo?

Rolnictwo.

Jaka jest ilość domów?

Murowanych niema, drewnianych 106.

Wiele wynosi summa asekuracyjna ogółem w Towarzystwie Ogniowym?

zł 92.100.

Czy miasto jest całkowicie lub w części brukowane i czyli w bliskości potrzebne znajdują się do bruku materiały?

Miasto całe nie jest brukowane, lecz może być z przyczyny znajdujących się w bliskości kamieni i piasku.

Wiele miewa i kiedy jarmarków?

Jarmarków ma 12, to jest: I. dn. 6 stycznia, II. dn. 2 lutego, III. dn. 3 marca, IV. dn. 7 kwietnia, V. dn. 8 maja, VI. dn. 13 czerwca, VII. dn. 13 lipca, VIII. dn. 13 sierpnia, IX. dn. 21 września, X. dn. 18 października, XI. dn. 14 listopada, XII. dn. 21 grudnia.

Co za szczególny przedmiot handlu podczas tych jarmarków?

Najbardziej handel łokciowy, to jest płócien, perkalów, sukna, jako też i bydelny, na konie i bydło rogate.

Wiele ma targów tygodniowych?

Żadnych.

Jakie dochody miało miasto w roku 1806?

Zł 717

A jakie w roku 1819?

Zł 2577 gr 22 1/2

Dla jakich przyczyn powiększone lub zmniejszone?

Dochód powiększony z przyczyny: 1. z konsensowego od trunków [koncesja], 2. z kanonu od soli, 3. ze składki od obywateli Czyli miasto w ogóle wzrasta lub upada i jakie są powody wzrostu lub upadku? - Miasto wzrasta z przyczyny dobrych jarmarków.

Uwagi dozorcy miast.

Do podniesienia bytu miasta przyłożyłoby się skasowanie szynku dominialnego [dworskiego], który teraz w drugim domu, czyli szpitalnym zaprowadzony być ma, a jeżeliby dominialny szynk nie mógł być skasowanym, aby przynajmniej miastu za anszlagową [ustalona przez oszacowanie] cenę wypuszczonym został.
src: Teksty żródłowe ...
zob. też mapę z tego okresu
<EOF>