"Protoplasta" rodu

Kalman (Kałma), syn kramarza Izaaka z miasta Kowal, położonego w ziemi kujawskiej, urodził się w 1785 roku. Gdy w wyniku drugiego rozbioru Polski w 1793 roku ziemie te znalazły się pod panowaniem pruskim, przyszłym rodzicom Izraela nadano nazwiska: ojcu Kalmanowi Poznański, natomiast matce Małce - Lubińska, od miejsca urodzenia i zamieszkania w osadzie Lubiń (dziś Lubień Kujawski).

Zamieszkali na ziemiach polskich Żydzi pozbawieni byli wcześniej stałych nazwisk i posługiwali się zazwyczaj ich namiastkami przydomkami. Dopiero rozporządzenie króla pruskiego z 1797 roku o nadaniu nazwisk wszystkim Żydom, konsekwentnie realizowane przez lokalne władze administracyjne, ułatwiło ewidencję urzędową ludności tego wyznania. Małżonkowie Poznańscy mieszkali w Kowalu, gdzie przyszło na świat pięcioro dzieci, trzy córki i dwóch synów: Ruchla (1810-1909), Bajla (Bayle, 1814-?), Mojżesz (Mosiek, 1815-?), Debora (Dwojra, Dorotka, 1821-?) i Pinkus (Pinhof,1824-1855).

Początek XIX wieku, kiedy młody Kalman Poznański wkraczał w życie zawodowe, był okresem bardzo burzliwym i obfitującym w znaczące wydarzenia polityczne. Wpierw wojska napoleońskie wyzwoliły ziemie polskie spod panowania pruskiego, w 1807 roku powstało Księstwo Warszawskie, a osiem lat później, po Kongresie Wiedeńskim, Królestwo Polskie. Czasy te niewątpliwie sprzyjały kupcom działającym na pograniczu, zwłaszcza handlarzom, organizującym dostawy wojskowe dla walczących stron. Jednak już w nowych warunkach, po 1820 roku życie gospodarcze kraju, zwłaszcza w dziedzinie produkcji i handlu tekstyliami, zaczęło się koncentrować wokół nowych ośrodków handlowo przemysłowych, położonych na południe od podupadającego Kowala w Ozorkowie, Zgierzu, Łodzi, Aleksandrowie, Sieradzu, Kaliszu i innych miejscowościach tego regionu. Energiczne działania gospodarcze władz Królestwa Polskiego tworzenie nowych osad przemysłowych, regulacja starych osiedli, dostarczanie tanich lub bezpłatnych materiałów budowlanych, aktywne wspieranie handlu i rzemiosła, rozbudowa sieci komunikacyjnej kraju, gwarantowanie imigrantom ulg i przywilejów oraz finansowe i prawne wspieranie działalności wytwórczej były kuszącą ofertą rządową dla obcokrajowców i mieszkańców Królestwa. Zmiany w geografii handlu i przemysłu krajowego wpłynęły na narastanie fali migracji wewnętrznej Żydów do powstających “osad fabrycznych”, zapewne też przyspieszyły decyzję Kalmana Poznańskiego o opuszczeniu Kowala i przesiedleniu się z Kujaw do okręgu łódzkiego.

W 1825 roku czterdziestoleni Kalman

wraz z żoną, pięciorgiem dzieci, parobkiem i nieletnią służącą, śladem swojej rodziny (małżonkowie Libes i Abram Poznańscy oraz jego matka Małka Gdańska) osiedli w Aleksandrowie (dziś Aleksandrów Łódzki). Zamieszkali w rewirze żydowskim, w drewnianym domu nr 257 przy targowisku przylegającym do ulicy Warszawskiej.

Powstała w 1817 roku na gruntach wsi Brużyca osada Aleksandrów (prawa miejskie uzyskała w 1822 roku), rozwijała się dynamicznie, stając się w latach dwudziestych XIX wieku jednym z największych w Królestwie ośrodków produkcji tkanin wełnianych. Już w 1820 roku osada liczyła ponad tysiąc mieszkańców, powiększała się stale tamtejsza kolonia żydowska.

Kalman Poznański trudnił się tutaj kramarstwem, tasiemkarstwem, farbiarstwem (był zapewne farbiarzem wełny, bowiem właśnie ten surowiec dominował w produkcji Aleksandrowa) i wreszcie kupiectwem. W końcu 1829 roku w krajowym włókiennictwie pojawiły się pierwsze symptomy zahamowania produkcji i nadciągających wahań koniunktury. Zakłócenia wystąpiły przede wszystkim w przemyśle wełnianym, który w Królestwie coraz silniej odczuwał konkurencję bawełny. Stagnacja gospodarcza dotknęła również Aleksandrów, zwłaszcza w latach 1829 1834, gdy skurczyły się rynki zbytu dla produkowanego tutaj sukna. Tymczasem pobliska Łódź, specjalizująca się w bawełnie, rozwijała się w miarę pomyślnie.[...]

Rzutki i dość zamożny na owe czasy kupiec Kalman Poznański nie widział dla siebie i powiększonej rodziny dalszych perspektyw w podupadającym z wolna Aleksandrowie, dostrzegał je natomiast w pobliskiej, 7,5 tysięcznej, stale rozbudowującej się Łodzi.


Plan zał. Osady SukienniczejPoczątki Łodzi przemysłowej
W okresie pobytu w Aleksandrowie rodzina Poznańskich powiększyła się o dwóch synów Sendera (Aleksandra, 1826-1886) i Izraela, późniejszego dziedzica ojcowskiej firmy kupieckiej, który urodził się 25 sierpnia 1833 roku.
[up][nxt]
Mirosław Jaskulski
src: Pałac Poznańskich...
96.04.02